Bán điện để lấy USD? Nghe như chuyện đùa, nhưng đó là sự thật tại Argentina. YPF Luz – công ty phát điện thuộc tập đoàn dầu khí quốc gia YPF – vừa nộp hồ sơ IPO tại Mỹ. Đám đông hô hào: “Argentina đang hội nhập!”, “Tín hiệu tích cực!”. Tôi chỉ thấy một cái bẫy. Một cái bẫy mang tên “bán tài sản quốc gia để cứu đồng nội tệ sắp chết”.
Context: tại sao là bây giờ?
Argentina không phải là câu chuyện mới. Lạm phát 200% mỗi năm, tỷ giá Peso so với USD mất 90% giá trị trong 5 năm, dự trữ ngoại hối âm. Chính phủ của tổng thống Javier Milei – người theo chủ nghĩa tự do cực đoan – đang cố gắng “shock therapy” bằng cách cắt giảm chi tiêu, bãi bỏ kiểm soát giá, và hứa hẹn mở cửa thị trường. Nhưng bài toán vốn thì không giải được. Nợ nước ngoài hàng chục tỷ USD, quỹ IMF không chịu giải ngân thêm. Cách duy nhất: bán thứ gì đó mà nhà đầu tư quốc tế muốn mua. Điện, dầu khí, hạ tầng – tất cả đều nằm trong danh mục.
Core: những con số biết nói
YPF Luz là đơn vị phát điện chiến lược, vận hành 2 nhà máy nhiệt điện và 1 trang trại gió. IPO dự kiến huy động 200-300 triệu USD, niêm yết trên NYSE. Đây không phải lần đầu tiên – trước đó, Globant (công ty công nghệ), MercadoLibre (thương mại điện tử), và gần đây là các doanh nghiệp năng lượng khác cũng đã lên sàn Mỹ. Tính riêng năm 2024, số lượng công ty Argentina niêm yết tại Mỹ tăng 40% so với năm 2023, theo dữ liệu của Bloomberg. Nhưng điểm mấu chốt: đây là lần đầu tiên một doanh nghiệp nhà nước thuần túy – vốn thuộc sở hữu của chính phủ – làm điều này.
Hãy nhìn vào bảng cân đối kế toán của YPF: tổng nợ 15 tỷ USD, doanh thu chủ yếu bằng Peso mất giá. Bằng cách IPO YPF Luz, chính phủ đang “cắt” một phần tài sản tốt nhất ra, bán cho người Mỹ lấy tiền mặt tươi. Số tiền đó sẽ vào ngân sách quốc gia, giúp trang trải lương công chức, trả nợ, hoặc – theo lời Milei – đầu tư vào cơ sở hạ tầng. Nhưng tôi gọi đó là “thuốc giảm đau tạm thời”.
Contrarian: góc nhìn chưa ai nói
Đám đông cho rằng IPO này là dấu hiệu của sự phục hồi. Sai. Đây là dấu hiệu của sự đầu hàng. Khi một quốc gia bán đi tài sản chiến lược – như điện, nước, dầu khí – để lấy ngoại tệ, điều đó chứng tỏ nhà nước không còn khả năng tự vận hành nền kinh tế. Nó giống như một người đàn ông bán thận để mua thức ăn. Có thể tạm sống, nhưng về lâu dài sẽ suy kiệt.
Liên hệ đến crypto: Nhiều dự án DeFi từng làm điều tương tự. Họ bán LP tokens, bán quyền quản trị, bán cả treasury NFT để duy trì thanh khoản. Kết cục? Phần lớn sụp đổ. Argentina đang lặp lại kịch bản đó, nhưng ở quy mô quốc gia. Và điều trớ trêu: trong khi các nhà đầu tư Mỹ mua cổ phiếu YPF Luz với hy vọng hưởng lợi từ giá điện tương lai, họ lại đang giúp chính phủ Argentina kéo dài sự sụp đổ của đồng Peso. Một vòng luẩn quẩn.
Còn một góc nhìn khác: Việc bán tài sản quốc gia ra nước ngoài sẽ thúc đẩy dòng vốn chảy vào crypto tại Argentina. Người dân đã quen với lạm phát, họ đổ xô vào Bitcoin và stablecoin như USDT. Khi nhà nước không còn nguồn thu, họ sẽ in thêm Peso, lạm phát càng tăng, và crypto càng trở nên hấp dẫn. Đây là tin tốt cho thị trường crypto – nhưng là tin cực xấu cho nền kinh tế thực. Tôi từng chứng kiến cảnh tượng tương tự ở Venezuela năm 2018: khi PDVSA (dầu khí quốc gia) bán trái phiếu ra nước ngoài, người dân lao vào Bitcoin. Kết quả: Petro (tiền điện tử quốc gia) thất bại, nhưng Bitcoin tăng vọt tại chợ đen.
Takeaway: theo dõi tiếp theo
Câu hỏi đặt ra: Liệu đây có phải là bước ngoặt để Argentina từ bỏ hoàn toàn chủ quyền tài chính? Tôi dự đoán: trong 6 tháng tới, sẽ có thêm ít nhất 3 doanh nghiệp nhà nước Argentina nộp hồ sơ IPO tại Mỹ. YPF (mẹ), Aerolíneas Argentinas, và có thể cả ngân hàng trung ương (nếu họ nghĩ ra cách). Đối với nhà đầu tư crypto: hãy nhìn vào khối lượng giao dịch Bitcoin tại Argentina. Nó sẽ tăng vọt. Và nếu bạn muốn một góc nhìn contrarian hơn: đừng mua cổ phiếu YPF Luz. Hãy mua Bitcoin. Bởi vì khi chính phủ bán điện, người dân sẽ mua crypto. Đó là quy luật.