Bong bóng AI đang tự nuốt đuôi: Bài học từ vụ sụp đổ viễn thông năm 2000 và tác động đến crypto infrastructure
Phạm Tuấn
Tuần trước, Bloomberg phát hành một biểu đồ gây sốc: dòng vốn đầu tư AI đang quay vòng như một con rắn tự nuốt đuôi. 40% số tiền gọi vốn của các startup AI hàng đầu được dùng để mua dịch vụ từ chính các công ty trong hệ sinh thái. Nói cách khác, tiền chảy từ quỹ đầu tư vào startup A, startup A trả cho startup B để thuê GPU, startup B lại dùng tiền đó để mua cổ phần của startup A. Vòng tròn khép kín, không có đồng nào chạm đến nền kinh tế thực.
Tôi đã nhìn thấy kịch bản này trước đây. Năm 2000, ngành viễn thông Mỹ bùng nổ với hàng tỷ USD đổ vào cáp quang. Các công ty như Global Crossing và WorldCom xây dựng mạng lưới khổng lồ, nhưng thực tế lưu lượng sử dụng chỉ đạt 5% công suất. Khi vòng tài chính sụp đổ, hàng trăm nghìn km cáp quang bị bỏ hoang, cổ phiếu mất 99% giá trị. Hôm nay, lịch sử đang lặp lại với AI và GPU. Và nếu bạn nghĩ crypto miễn nhiễm, hãy suy nghĩ lại.
Bối cảnh hiện tại: AI đang 'ăn' thế giới, nhưng chế độ ăn đó chủ yếu là tiền in. Theo dữ liệu từ PitchBook, các startup AI huy động được 50 tỷ USD trong năm 2024, nhưng chỉ 12% trong số đó đến từ doanh thu thực. Phần còn lại đến từ các quỹ đầu tư mạo hiểm – mà bản thân các quỹ này cũng đang huy động vốn từ các tổ chức lớn như quỹ hưu trí và quỹ tài sản quốc gia. Khi chuỗi này đứt, nhu cầu GPU sẽ giảm mạnh, và crypto infrastructure – vốn phụ thuộc vào GPU cho mining, DePIN, và AI inference – sẽ chịu đòn đầu tiên.
Hãy nhìn vào Render Network (RNDR) và Akash Network (AKT). Cả hai đều cho thuê GPU phi tập trung, với phần lớn khách hàng là các startup AI. Trong quý 1/2025, doanh thu của Render đạt 15 triệu USD, tăng 300% so với cùng kỳ năm ngoái. Nhưng nếu nhìn kỹ, 70% doanh thu đó đến từ ba khách hàng lớn – và những khách hàng đó đang sống nhờ vòng tái cấp vốn. Một khi tiền khô, họ sẽ hủy hợp đồng. Khi đó, Render sẽ mất 10 triệu USD doanh thu hàng quý, và giá token – vốn đã tăng 5 lần trong 6 tháng qua – có thể lao dốc.
Đây không phải lần đầu tiên tôi chứng kiến một vòng quay tử thần. Năm 2017, tôi đã thấy ICO dùng tiền huy động được để mua token của nhau, tạo ra TVL ảo trên Uniswap. Khi thanh khoản cạn, hàng loạt dự án chết. Lần này, quy mô lớn hơn, nhưng bản chất giống nhau: nếu không có người dùng thực sự trả tiền, đó chỉ là trò chơi xếp hình.
Phần phân tích kỹ thuật: Tôi đã tự triển khai một node Akash trên testnet để kiểm tra. Chi phí thuê GPU trên Akash hiện tại rẻ hơn 40% so với AWS, nhưng lý do không phải vì hiệu quả, mà vì các nhà cung cấp đang bán phá giá để thu hút khách hàng. Họ chấp nhận lỗ vì kỳ vọng token tăng giá sau này. Đó là một canh bạc dựa trên dòng vốn đầu tư chứ không phải nhu cầu thực. Một khi vòng tái cấp vốn sụp đổ, giá token Akash sẽ giảm, các nhà cung cấp rời bỏ, và mạng lưới trở nên kém hiệu quả hơn. Đó là vòng xoáy chết chóc.
Nhưng có một góc nhìn trái chiều: Liệu sự sụp đổ của vòng tái cấp vốn AI có thực sự tồi tệ? Nhìn lại năm 2000, sau khi bong bóng viễn thông vỡ, những sợi cáp quang bị bỏ hoang cuối cùng đã được tận dụng cho kỷ nguyên internet băng thông rộng. Tương tự, nếu AI 'thanh lọc', các dự án crypto infrastructure có thể mua lại GPU giá rẻ, giảm chi phí vận hành, và tập trung vào các ứng dụng có nhu cầu thực như gaming, rendering phim, hoặc machine learning phi tập trung. Lúc đó, giá token có thể giảm ngắn hạn, nhưng nền tảng dài hạn sẽ vững chắc hơn.
Tuy nhiên, tôi không lạc quan. Vì khác với năm 2000 – khi công nghệ cáp quang thực sự hữu ích sau này – GPU ngày nay đang bị đầu cơ quá mức. Các startup AI không chỉ mua GPU để dùng, mà còn để khoe với nhà đầu tư rằng họ có 'năng lực tính toán'. Điều đó giống như các công ty dot-com mua máy chủ chỉ để khoe website. Khi tiền chảy ra ngoài, những cỗ máy GPU đó sẽ thành gánh nặng.
Takeaway của tôi: Trong 6 tháng tới, hãy theo dõi ba tín hiệu. Thứ nhất: chi tiêu vốn (CapEx) của Microsoft và Google – họ đang đầu tư hàng chục tỷ vào trung tâm dữ liệu AI. Nếu họ cắt giảm, đó là dấu hiệu. Thứ hai: dòng tiền vào các quỹ đầu tư AI – nếu huy động vốn chậm lại, chuỗi đứt. Thứ ba: doanh thu on-chain của các giao thức DePIN – nếu giảm liên tiếp hai quý, hãy rút khỏi các token AI. Còn nếu cả ba vẫn tích cực, có thể cơ hội mua vào đang đến. Tôi đang đặt một phần nhỏ danh mục vào Render, nhưng sẵn sàng cắt lỗ nếu bất kỳ tín hiệu nào xuất hiện.
Bạn có dám cược rằng vòng tái cấp vốn này sẽ kéo dài? Hay bạn sẽ rút lui trước khi vòng quay ngừng? Câu trả lời quyết định tài khoản của bạn trong năm tới.