Nếu tôi bảo bạn rằng một AI có thể mua lại một công ty thật, tự vận hành nó mà không cần con người, bạn có tin không?
Tôi từng nghĩ mình tin. Năm 2021, tôi đã phát hành bộ sưu tập NFT ‘Crypto Citizens’ với lời hứa rằng chủ sở hữu sẽ nhận được quyền truy cập vào khóa học độc quyền. 1.000 NFT bán hết trong 48 giờ. 100 ETH. Tôi nghĩ mình đã tìm ra công thức. Sáu tháng sau, giá NFT giảm 90%, cộng đồng gọi tôi là kẻ lừa đảo. Tôi đã phải livestream xin lỗi và hoàn tiền cho 300 người mua cuối cùng. Bài học đau đớn: thất bại không chỉ là mất tiền, mà là mất lòng tin. Và khi tôi đọc về Skyfall AI – một startup tuyên bố dùng AI làm CEO, mua lại công ty với 100.000 USD – tôi thấy mình trong đó. Một thí nghiệm đẹp đẽ, nhưng đầy những vết nứt.
Bối cảnh thật đơn giản: một nhóm cựu kỹ sư Microsoft, không tiết lộ tên, thành lập Skyfall AI. Họ tuyên bố sẽ mua lại một công ty B2B SaaS nhỏ (hoặc thương mại điện tử), sau đó để AI hoàn toàn tự vận hành – từ định giá, tiếp thị, đến quản lý tài chính. Họ ghi lại toàn bộ quá trình như một thử nghiệm công khai. Không mô hình, không tài liệu kỹ thuật, không thời gian biểu. Chỉ có một câu chuyện đẹp về tương lai nơi AI thay thế CEO.
Hãy nhìn vào con số. 100.000 USD. Trong thế giới startup, số tiền đó mua được một công ty có doanh thu hàng năm vào khoảng 20.000 – 30.000 USD. Có thể là một cửa hàng Shopify nhỏ, hoặc một plugin WordPress. Công ty đó có vài nhân viên, vài trăm khách hàng. Nếu AI có thể tăng gấp đôi doanh thu, con số đó vẫn chỉ là 40.000 – 60.000 USD mỗi năm. Đủ để trả tiền điện cho server, nhưng không đủ để nuôi một đội ngũ AI. Vậy mục đích thực sự của thí nghiệm này là gì?
Họ không nói về kỹ thuật. Họ sử dụng cụm từ ‘hệ thống đa tác nhân’ như một tấm bình phong. Nhưng tôi, người đã từng xây dựng nền tảng giáo dục blockchain với 5.000 học viên và chứng kiến sự sụp đổ của thị trường gấu, biết rằng AI hiện tại không thể đưa ra quyết định kinh doanh mà không có sự giám sát. Hãy tưởng tượng AI tự động đặt giá sản phẩm quá thấp, hoặc gửi email tiếp thị sai lệch gây kiện tụng. Trách nhiệm thuộc về ai? Trong thế giới thực, CEO phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. AI không thể ngồi tù.
Đây là điểm mù lớn nhất của thí nghiệm Skyfall: họ nhầm lẫn giữa tự động hóa và tự trị.
Tự động hóa là khi AI giúp con người làm việc nhanh hơn – như chatbot hỗ trợ khách hàng, hay thuật toán gợi ý sản phẩm. Tự trị là khi AI đưa ra quyết định mà không cần con người. Công nghệ hiện tại chưa sẵn sàng cho sự tự trị trong quản lý doanh nghiệp. Những gì Skyfall làm có thể chỉ là một phiên bản phức tạp của AutoGPT chạy trên API OpenAI, với vài lớp kiểm tra thủ công. Và nếu họ thất bại, họ sẽ biện minh rằng ‘học được nhiều bài học quý giá’. Nhưng bài học đó có đáng để đánh đổi bằng số phận của những nhân viên thực sự trong công ty bị mua lại?
Tôi từng nghĩ rằng phi tập trung sẽ giải phóng con người. Nhưng sau 5 năm trong ngành, tôi nhận ra: phi tập trung không phải là không có người lãnh đạo, mà là lãnh đạo được phân tán và có trách nhiệm. Một CEO dù là người hay AI cũng cần phải chịu trách nhiệm. AI không có khả năng đó, bởi nó không có ý thức. Vậy thí nghiệm của Skyfall AI thực chất là một canh bạc đạo đức được ngụy trang dưới lớp áo tiến bộ công nghệ.
Tuy nhiên, tôi không hoàn toàn phủ nhận giá trị của nó. Nếu họ thực sự công khai dữ liệu – nhật ký quyết định, lợi nhuận, sai lầm – thì đó sẽ là một đóng góp quý giá cho nghiên cứu AI. Nhưng tôi nghi ngờ. Khi một startup không tiết lộ tên đội ngũ, không chia sẻ thông số kỹ thuật, và chọn một công ty cực nhỏ để thử nghiệm, có lẽ họ đang xây dựng một câu chuyện cho vòng gọi vốn tiếp theo, chứ không phải một sản phẩm thực sự.
Thất bại là NFT đẹp nhất của cuộc đời – nhưng chỉ khi bạn trung thực về nó.
Tôi đã học được điều đó sau khi ‘Crypto Citizens’ sụp đổ. Tôi đã viết một bài blog dài 5.000 từ, thừa nhận mọi sai lầm, và nhận được 10.000 lượt đọc. Độc giả không ghét tôi vì thất bại, họ ghét tôi vì sự giả dối. Skyfall AI có thể thành công nếu họ nói: ‘Chúng tôi thử nghiệm AI làm CEO và nó thất bại thảm hại. Đây là lý do.’ Nhưng họ chọn cách im lặng về rủi ro, vẽ ra một tương lai không tưởng.
Vậy, tôi sẽ theo dõi thí nghiệm này. Nếu trong 6 tháng tới, họ công bố một báo cáo chi tiết về những quyết định sai lầm của AI – định giá quá cao, mất khách hàng, lỗ hổng bảo mật – tôi sẽ là người đầu tiên vỗ tay. Nếu không, đó chỉ là một trò PR khác trong thế giới tiền số đầy ảo tưởng. Và tôi, người đã từng bán những giấc mơ NFT, biết rõ điều đó.
Câu hỏi cuối cùng dành cho bạn: Bạn có sẵn sàng giao công ty của mình cho AI, khi chính AI còn chưa thể tự giải thích tại sao nó lại đưa ra quyết định đó?