Hôm qua, Solana chính thức kích hoạt giới hạn Compute Unit (CU) mới trên mainnet: 100 triệu CU mỗi block, tăng 66% so với mức 60 triệu trước đây. Cộng đồng reo hò, trader vẽ đường lên, nhưng nếu bạn từng nhìn vào mắt một kỹ sư khi anh ta bảo "chúng tôi vừa tăng gas limit trên Ethereum thêm 10%" — bạn sẽ biết cái gì đang diễn ra. Đây không phải là một đột phá. Đây là một tham số được vặn lên, và mọi thứ còn lại chỉ là hệ quả.
Context Compute Unit (CU) tương tự Gas trên Ethereum, nhưng có một điểm khác biệt quan trọng: Solana không có cơ chế EIP-1559 hay phí ưu tiên phức tạp. CU là thước đo tài nguyên tính toán (CPU, memory) mà một giao dịch tiêu thụ. Giới hạn block 60M CU trước đây đã tồn tại từ mainnet genesis. SIMD-0286, đề xuất nâng lên 100M, được thông qua với sự đồng thuận của validator — không có tranh luận lớn, không có hard fork. Nhìn bề ngoài, 66% capacity tăng trông có vẻ mạnh mẽ, nhưng trong thế giới blockchain, capacity lý thuyết và thông lượng thực tế là hai chuyện hoàn toàn khác.
Core Hãy mổ xẻ con số 66% đó. Nó xuất phát từ: (100M - 60M)/60M = 66.7%. Nhưng liệu Solana có thực sự xử lý được gấp 1.66 lần số giao dịch không? Câu trả lời phụ thuộc vào độ phức tạp trung bình của mỗi giao dịch. Nếu phần lớn giao dịch trên Solana hiện nay chỉ dùng <100k CU (như chuyển token cơ bản), thì việc tăng giới hạn block gần như không thay đổi TPS — bởi block vốn dĩ trước đây đã không đầy CU. Ngược lại, nếu có một làn sóng các ứng dụng "nặng" như Jito MEV bundles hoặc Perp DEXs với hàng chục instruction mỗi giao dịch, thì mới có hiệu ứng thực sự. Dữ liệu từ tháng 6/2024 cho thấy tỷ lệ giao dịch CU cao vẫn còn thấp, dù đang tăng dần. Do đó, tôi đánh giá tác động thực tế chỉ ở mức trung bình-thấp trong ngắn hạn.
Điều thú vị hơn là mặt trái của đồng xu. Block lớn hơn đồng nghĩa với dung lượng mạng (propagation) lớn hơn. Solana dùng Turbine — một giao thức truyền block dạng 'rateless' — nhưng khi mỗi block nặng thêm 66% dữ liệu, thời gian lan truyền có thể tăng lên, dẫn đến tăng tỷ lệ fork hoặc empty block. Validator cũng đối mặt với áp lực phần cứng: RAM và CPU cần mạnh hơn để xử lý block một cách nhanh chóng. Đây là lý do tại sao SIMD tăng CU lên từ từ, chứ không nhảy vọt. Một blockchain càng phụ thuộc vào validator mạnh, càng dễ bị tập trung hóa. Không phải mọi nâng cấp tham số đều là đột phá công nghệ.
Contrarian Phe bò (bulls) sẽ nói: “Tăng CU đồng nghĩa với nhiều không gian hơn cho DeFi, GameFi, và AI on-chain! Solana sẽ nghiền nát mọi đối thủ!” Họ có thể đúng về dài hạn, nhưng bỏ qua một điểm mù quan trọng: MEV. Khi block có nhiều “chỗ” hơn, MEV searchers càng có nhiều cơ hội để nhồi nhét các giao dịch phức tạp nhằm khai thác sự khác biệt giá. Sandwiches, front-running, back-running — tất cả đều có thể gia tăng. Solana vốn đã có vấn đề với cướp gas (gas stealing) và thất bại giao dịch do ưu tiên phí. Với 100M CU, các validator có động lực chọn giao dịch phí cao hơn, khiến người dùng nhỏ lẻ càng khó khăn. Sự khác biệt giữa lý thuyết và thực tế nằm ở những chi tiết bị bỏ qua.
Một góc nhìn trái ngược khác: việc tăng CU cho thấy Solana đang bị áp lực về capacity, nhưng lại không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ — đó là thiết kế đơn luồng (single-threaded execution) và phụ thuộc vào Proof-of-History. Thay vì tái cấu trúc, họ vặn nút tham số. Đây là miếng băng cá nhân, không phải phẫu thuật.
Takeaway Capacity tăng 66% là có thật, nhưng lợi ích ròng dành cho ai? Validator có thêm phí, searcher có thêm cơ hội, còn người dùng trung bình chỉ thấy giao dịch vẫn rẻ nhưng có thể bị chèn ép thường xuyên hơn. Một blockchain mạnh hơn không có nghĩa là an toàn hơn cho người dùng cuối. Khi thị trường tăng, mọi tin tức đều bị đọc theo hướng tích cực. Nhưng bên dưới lớp sơn tươi, cấu trúc chịu lực vẫn còn đó. Bạn đã kiểm tra nó chưa?