Tôi đã từng nghĩ rằng cuộc chiến giữa các Layer 1 chỉ xoay quanh tốc độ giao dịch và bảo mật. Nhưng vào tuần trước, khi đọc bài phỏng vấn của Joseph Lubin trên Crypto Briefing, tôi nhận ra rằng đôi khi trận chiến thực sự diễn ra trên mặt trận tường thuật — nơi những câu chuyện về “phí quá cao” hay “người dùng bỏ đi” được thổi phồng lên để phục vụ cho lợi ích cạnh tranh.
Lubin, người đồng sáng lập Ethereum và hiện đang dẫn dắt ConsenSys, đã dành toàn bộ cuộc phỏng vấn để bảo vệ chiến lược phí thấp của Ethereum Layer 1. Điều này nghe có vẻ mỉa mai: bởi vì chính Ethereum nổi tiếng với những đợt gas fee tăng vọt trong thời kỳ cao điểm. Nhưng bối cảnh thực tế là sự xuất hiện của Robinhood Chain — một blockchain do sàn giao dịch Robinhood phát triển, hứa hẹn phí giao dịch gần như bằng không. Ngay lập tức, cộng đồng bắt đầu đặt câu hỏi: liệu Ethereum có đang mất đi lợi thế về chi phí hay không?
Tôi nhớ lại năm 2017, khi tôi còn là một contributor mã nguồn mở cho một dự án ICO, tôi đã chứng kiến cảnh hàng loạt người dùng rời bỏ Ethereum vì phí quá đắt đỏ, chuyển sang các blockchain mới nổi như EOS hay TRON. Lúc đó, tôi cảm thấy thất vọng vì Ethereum dường như không học được bài học về khả năng mở rộng. Nhưng sáu năm sau, nhìn lại, tôi thấy rằng Ethereum đã chọn một con đường khác: thay vì hy sinh bảo mật để giảm phí Layer 1, họ tin tưởng vào hệ sinh thái Layer 2 để giải quyết bài toán chi phí. Đây chính là điểm mấu chốt trong lập luận của Lubin.
Phân tích kỹ thuật: Ethereum Layer 1 không cần phải rẻ
Lubin không đưa ra bất kỳ con số cụ thể nào về kế hoạch giảm phí, nhưng ông nhấn mạnh rằng Ethereum Layer 1 là lớp thanh toán an toàn nhất cho toàn bộ hệ sinh thái. Phí giao dịch cao là một tính năng, không phải lỗi: nó đảm bảo rằng mạng lưới không bị tấn công bởi spam, và phần thưởng cho validator đủ hấp dẫn để duy trì tính phi tập trung. Trong khi đó, Robinhood Chain — nếu thực sự ra mắt — có thể sẽ sử dụng cơ chế đồng thuận tập trung hơn, chẳng hạn như Proof of Authority (PoA) hoặc Delegated Proof of Stake (DPoS) với số lượng validator hạn chế, để đạt được phí thấp. Nhưng điều đó đồng nghĩa với việc người dùng phải đánh đổi quyền kiểm soát và tính kháng kiểm duyệt.
Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi, một blockchain có phí thấp không tự động tốt hơn. Năm 2020, khi tôi kiểm toán Uniswap v2, tôi đã thấy rằng những giao thức DeFi thành công nhất không phải là rẻ nhất, mà là những giao thức có thể cân bằng giữa chi phí và bảo mật. Ethereum, với sự hỗ trợ của Layer 2 như Arbitrum và Optimism, đã cho phép người dùng chọn mức độ ưu tiên: nếu muốn giao dịch rẻ, hãy lên Layer 2; nếu muốn thanh toán cuối cùng tuyệt đối, hãy quay lại Layer 1.
Giá trị thực sự của Ethereum không nằm ở phí
Tôi đã từng là một người hoài nghi về tầm nhìn của Ethereum trong thời kỳ DeFi Summer 2020. Nhưng sau khi chứng kiến sự sụp đổ của FTX năm 2022, tôi nhận ra rằng giá trị lớn nhất của Ethereum chính là tính phi tập trung và khả năng chống kiểm duyệt. Robinhood Chain, với tư cách là một blockchain do một công ty đại chúng kiểm soát, sẽ luôn phải đối mặt với rủi ro bị chính phủ Mỹ yêu cầu đóng băng tài sản. Trong khi đó, Ethereum đã chứng minh rằng không ai có thể tắt nó đi. Đó là lý do tại sao các tổ chức tài chính truyền thống — dù ban đầu e ngại — đang dần chấp nhận Ethereum như một cơ sở hạ tầng thanh toán toàn cầu.
Góc nhìn phản trực giác: Robinhood Chain có thể là động lực cho Ethereum
Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng sự xuất hiện của Robinhood Chain thực chất có thể thúc đẩy Ethereum phát triển nhanh hơn. Khi một đối thủ nặng ký như Robinhood nhảy vào, cộng đồng Ethereum sẽ buộc phải cải thiện trải nghiệm người dùng, đặc biệt là về phí và tốc độ. Các dự án Layer 2 như Base (do Coinbase phát triển) sẽ cạnh tranh trực tiếp với Robinhood Chain, tạo ra một cuộc đua giảm phí có lợi cho người dùng cuối. Trong cuộc phỏng vấn, Lubin không đề cập đến điều này, nhưng tôi cho rằng ông đang ngầm khuyến khích sự cạnh tranh — vì nó khiến toàn bộ hệ sinh thái trở nên mạnh mẽ hơn.
Tuy nhiên, tôi cũng thấy một điểm mù trong lập luận của Lubin: ông không giải thích làm thế nào để Ethereum Layer 1 giữ được người dùng bán lẻ — những người chỉ muốn chuyển 50 đô la mà không muốn trả 5 đô la phí. Nếu Robinhood Chain thành công trong việc thu hút nhóm người dùng này, Ethereum có thể mất đi một phần thanh khoản quan trọng. Nhưng tôi tin rằng, giống như cách tôi đã học được từ sự sụp đổ của FTX, sự kiên cường của Ethereum không đến từ việc giữ chân mọi người dùng, mà từ việc trở thành lớp nền tảng không thể thay thế cho các ứng dụng quan trọng nhất.
Kết luận: Không phải cuộc chiến phí, mà là cuộc chiến niềm tin
Khi tôi viết báo cáo 80 trang về hybrid custody cho quỹ ETF Bitcoin của Đức vào năm 2024, tôi nhận ra rằng giá trị thực sự của blockchain đến từ sự minh bạch và khả năng kiểm soát của người dùng. Lubin, với tư cách là một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất trong ngành, đang cố gắng nhắc nhở chúng ta rằng Ethereum không chỉ là một mạng lưới rẻ hay nhanh — nó là một nền tảng của sự tự do tài chính. Robinhood Chain có thể thu hút một số người dùng bởi sự tiện lợi, nhưng nếu bạn hỏi tôi, tôi sẽ nói: đừng đánh giá thấp sức mạnh của một cộng đồng phi tập trung đã vượt qua ba chu kỳ thị trường và vẫn đứng vững.
Bài học cho chúng ta: trong thị trường đi ngang này, hãy tập trung vào các dự án có nền tảng vững chắc thay vì chạy theo những câu chuyện phí rẻ. Và hãy nhớ rằng, đôi khi thứ rẻ nhất lại là thứ đắt giá nhất.